Εισαγωγή
Η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία, την αλληλεπίδραση και την αισθητηριακή επεξεργασία (American Psychiatric Association, 2022). Η πρώιμη παρέμβαση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη βελτίωση της αναπτυξιακής πορείας των παιδιών με ΔΑΦ, με έμφαση σε παρεμβάσεις που είναι αναπτυξιακά κατάλληλες, βιωματικές και λειτουργικές.
Τα sensory bins αποτελούν ένα δομημένο πολυαισθητηριακό εργαλείο, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως σε προγράμματα πρώιμης παρέμβασης, εργοθεραπείας και ειδικής αγωγής, καθώς ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες αισθητηριακές και επικοινωνιακές ανάγκες των παιδιών με αυτισμό.
Αισθητηριακή επεξεργασία και αυτισμός
Η έρευνα έχει καταδείξει ότι έως και το 90% των παιδιών με ΔΑΦ παρουσιάζουν άτυπες αντιδράσεις σε αισθητηριακά ερεθίσματα (Ben-Sasson et al., 2009). Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να εκδηλώνονται ως:
υπερευαισθησία ή υποευαισθησία
αισθητηριακή αναζήτηση
δυσκολίες αυτορρύθμισης και προσοχής
Σύμφωνα με τη θεωρία της Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης (Ayres, 1972), η παροχή ελεγχόμενων, επαναλαμβανόμενων και νοηματοδοτημένων αισθητηριακών εμπειριών μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα του εγκεφάλου να οργανώνει και να ερμηνεύει τα ερεθίσματα, οδηγώντας σε πιο προσαρμοστική συμπεριφορά.
Τα sensory bins λειτουργούν ως ασφαλή μικρο-περιβάλλοντα αισθητηριακής μάθησης, επιτρέποντας στο παιδί να έχει έλεγχο στην ένταση, τη διάρκεια και τον τύπο της αισθητηριακής εμπλοκής.
Sensory bins και αυτορρύθμιση στην πρώιμη παρέμβαση
Η αυτορρύθμιση αποτελεί βασικό αναπτυξιακό στόχο στην πρώιμη παρέμβαση παιδιών με ΔΑΦ. Έρευνες δείχνουν ότι δραστηριότητες αισθητηριακού παιχνιδιού μπορούν να μειώσουν επίπεδα άγχους και δυσφορίας, ενισχύοντας την ικανότητα παραμονής σε δραστηριότητα και τη συναισθηματική σταθερότητα (Schaaf et al., 2014).
Η επαναληπτικότητα και η προβλεψιμότητα που προσφέρουν τα sensory bins:
υποστηρίζουν τη ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος
μειώνουν συμπεριφορές αποφυγής ή υπερδιέγερσης
αυξάνουν τη συμμετοχή σε δομημένες μαθησιακές δραστηριότητες
Ανάπτυξη επικοινωνίας μέσω αισθητηριακού παιχνιδιού
Στην πρώιμη παρέμβαση, η επικοινωνία προηγείται της γλώσσας. Τα sensory bins δημιουργούν φυσικές ευκαιρίες για:
κοινή προσοχή
λειτουργικά αιτήματα
εκφράσεις προτίμησης ή απόρριψης
Η χρήση Total Communication, συμβόλων, PECS ή core boards ενσωματώνεται φυσικά στο sensory play, υποστηρίζοντας τη μετάβαση από προ-λεκτικές μορφές επικοινωνίας σε πιο σύνθετες επικοινωνιακές πράξεις (Prizant et al., 2006).
Γνωστική και κινητική ανάπτυξη σε παιδιά με ΔΑΦ
Μέσα από αισθητηριακές δραστηριότητες όπως:
γέμισμα και άδειασμα
μεταφορά υλικών
ταξινόμηση αντικειμένων
ενισχύονται:
οι εκτελεστικές λειτουργίες
η λεπτή κινητικότητα
η αιτιοκρατική σκέψη
Η βιωματική αυτή μάθηση είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για παιδιά με ΔΑΦ, καθώς μειώνει τις αφηρημένες απαιτήσεις και αυξάνει τη λειτουργική κατανόηση (Dunn, 2014).
Ευθυγράμμιση με σύγχρονα μοντέλα πρώιμης παρέμβασης
Τα sensory bins εντάσσονται αποτελεσματικά σε αναπτυξιακά και οικογενειοκεντρικά μοντέλα όπως:
SCERTS Model (Prizant et al., 2006)
TEACCH (Mesibov & Shea, 2010)
Engagement Model (Carpenter et al., 2015)
Η ευελιξία τους επιτρέπει την προσαρμογή στις ατομικές ανάγκες κάθε παιδιού, στοιχείο-κλειδί στην πρώιμη παρέμβαση.
Συμπεράσματα
Τα sensory bins αποτελούν ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο πρώιμης παρέμβασης για παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Μέσω της πολυαισθητηριακής, δομημένης και παιδοκεντρικής προσέγγισης, υποστηρίζουν την αυτορρύθμιση, την επικοινωνία και τη λειτουργική ανάπτυξη, ενισχύοντας τη συνολική συμμετοχή του παιδιού στο μαθησιακό και κοινωνικό περιβάλλον.
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). APA Publishing.
Ayres, A. J. (1972). Sensory integration and learning disorders. Western Psychological Services.
Ben-Sasson, A., Hen, L., Fluss, R., Cermak, S. A., Engel-Yeger, B., & Gal, E. (2009). A meta-analysis of sensory modulation symptoms in individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(1), 1–11. https://doi.org/10.1007/s10803-008-0593-3
Carpenter, B., Ashdown, R., & Bovair, K. (2015). The engagement model. Specialist SEND Publications.
Dunn, W. (2014). Sensory profile 2: User’s manual. Pearson.
Mesibov, G. B., & Shea, V. (2010). The TEACCH program in the era of evidence-based practice. Journal of Autism and Developmental Disorders, 40(5), 570–579.
Prizant, B. M., Wetherby, A. M., Rubin, E., & Laurent, A. C. (2006). The SCERTS model: A comprehensive educational approach for children with autism spectrum disorders. Paul H. Brookes.
Schaaf, R. C., Benevides, T., Mailloux, Z., Faller, P., Hunt, J., Van Hooydonk, E., … & Kelly, D. (2014). An intervention for sensory difficulties in children with autism: A randomized trial. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(7), 1493–1506.
Comments